Coğrafi İşaret Tescili Nasıl Yapılır?

Bir ürünün adı yöresiyle özdeşleştiğinde, o ad artık tek bir üreticinin değil bütün yörenin değeridir. Coğrafi işaret tescili bu ortak değeri koruma altına alır ve yöre dışında üretilen benzerlerin aynı adı kullanmasını engeller.

Coğrafi işaret nedir? Menşe adı ve mahreç işareti

Sınai Mülkiyet Kanunu coğrafi işareti iki türe ayırır ve aradaki fark, üretimin ne kadarının yörede yapıldığıyla ilgilidir:

Menşe adı. Ürünün tüm veya esas özellikleri, coğrafi alana özgü doğal ve beşerî unsurlardan kaynaklanır ve üretim, işleme ve diğer işlemlerin tamamı o alanın sınırları içinde gerçekleşir. Ürün yörenin dışında üretilemez.
Mahreç işareti. Ürün yöreyle özdeşleşmiştir, ancak üretim, işleme ve diğer işlemlerden en az biri o alanda yapılır. Hammadde başka yerden gelebilir; belirleyici olan yöreye özgü işlemin orada yapılmasıdır.

Bu tercih başvurunun en kritik kararıdır. Menşe adı daha güçlü bir bağ kurar ama üretim zincirinin tamamını yöreye hapseder; mahreç işareti hammadde tedarikinde esneklik bırakır. Yanlış tür seçilen dosyalar inceleme aşamasında geri döner.

Kim başvurabilir? Burası çoğu başvurunun takıldığı yer

Coğrafi işaret, marka ve patentten temel bir noktada ayrılır: tescil tek bir kişiye mülkiyet vermez. Bu yüzden kanun başvuru hakkını da tek üreticiye değil, yöreyi temsil eden yapılara tanır:

Üretici grupları — birlikler, kooperatifler, üretici dernekleri
Ürünle ilgili kamu kurum ve kuruluşları — belediyeler, il özel idareleri, ticaret ve sanayi odaları
Kamu yararına çalışan veya üyelerinin ekonomik çıkarlarını koruyan dernek, vakıf ve kooperatifler
Tek üretici — yalnızca ürünün tek kaynaktan geldiğini ispatlayabiliyorsa

Uygulamada en sık karşılaşılan hata, tek bir işletmenin kendi adına başvuru yapmaya çalışmasıdır. Doğru yol, yöredeki üreticileri bir yapı altında toplamak ya da mevcut bir oda, birlik veya belediyeyi başvuru sahibi olarak konumlandırmaktır.

Başvuru sahibini yanlış belirlemek dosyayı baştan kaybettirir. Ürününüz için doğru başvuru sahibinin kim olması gerektiğini — birlik mi, oda mı, belediye mi — birlikte tespit edelim. Ücretsiz ön değerlendirme isteyin.

Geleneksel ürün adı: coğrafi bağ kurulamıyorsa

Bazı ürünler bir yöreyle özdeşleşmez ama üretim yöntemi veya hammaddesi gelenekseldir. Bunlar için kanun ayrı bir koruma öngörür: geleneksel ürün adı. Şartı, adın ilgili piyasada o ürünü tarif etmek için en az otuz yıldır kullanılıyor olması ve ürünün geleneksel üretim/işleme yönteminden ya da geleneksel hammaddeden üretilmiş olmasıdır.

Önemli bir fark var: geleneksel ürün adının amblemsiz kullanımı kanun hükümlerine tabi değildir. Yani amblemi kullanmazsanız, tescilin sağladığı korumadan yararlanamazsınız. Coğrafi işarette ise amblem kullanımı doğrudan zorunludur.

Tescil süreci

Aşama	Ne yapılır?	Süre
1. Ön çalışma	Başvuru sahibinin belirlenmesi, menşe adı / mahreç işareti tercihi	1–2 hafta
2. Teknik dosya	Ürün tanımı, coğrafi sınır, üretim metodu, coğrafi bağ delilleri	3–8 hafta
3. Denetim planı	Denetim merciinin ve denetim biçiminin kurgulanması	1–2 hafta
4. Başvuru	Dosyanın EPATS üzerinden Kuruma sunulması	Aynı gün
5. İnceleme	Kurumun şekli ve esasa ilişkin incelemesi, varsa eksik bildirimi	Değişken
6. Bültende yayım	Üçüncü kişilerin ve önceki hak sahiplerinin itiraz süresi	3 ay
7. Tescil	İtiraz yoksa tescil ücretinin ödenmesi ve sicile kayıt	Bildirimden itibaren 2 ay

İtiraz süresi burada üç aydır — markadaki iki aylık süreden farklıdır. Süreyi asıl belirleyen aşama ise başvurunun kendisi değil, teknik dosyanın hazırlanmasıdır. Coğrafi bağın belgelerle ispatlanamadığı dosyalar inceleme aşamasında eksik bildirimiyle geri döner ve süreç aylarca uzar.

Tescilden sonra: amblem ve yıllık denetim

Coğrafi işaretin marka ve patentten en belirgin farkı burada ortaya çıkar. Koruma süresizdir; markadaki gibi on yılda bir yenileme yapılmaz. Buna karşılık tescil sahibinin sürekli bir yükümlülüğü doğar:

Amblem zorunluluğu. Kullanım hakkına sahip olanlar, coğrafi işareti amblemle birlikte ürün veya ambalaj üzerinde kullanır. Ürünün niteliği buna elverişli değilse amblem, işletmede kolayca görülecek şekilde bulundurulur.
Denetim. Tescil ettiren, ürünün sicilde belirtilen şartlara uygun üretildiğini denetlemekle yükümlüdür. Denetim raporları, tescilin Bültende yayımlandığı tarihten itibaren yılda bir Kuruma sunulur. Şikâyet hâlinde Kurum raporun süresinden önce sunulmasını isteyebilir.

Denetim sistemi başvuru aşamasında kurgulanır ve tescilden sonra fiilen işletilir. Yürütülmeyen bir denetim yükümlülüğü, tescili kâğıt üzerinde bırakır. Bu süreklilik, coğrafi işaret danışmanlığının tek seferlik bir başvuru işi olmamasının sebebidir.

Başvuruda gerekenler

Başvuru sahibinin kimlik ve yetki belgeleri — birlik, oda, kooperatif veya kamu kurumu
Ürünün adı ve türü — menşe adı mı mahreç işareti mi
Ürün tanımı — fiziksel, kimyasal ve duyusal özellikler
Coğrafi alanın kesin sınırları — harita ve sınır tarifiyle
Üretim metodu — teknik özellikleriyle birlikte
Coğrafi bağ delilleri — ürünün niteliğiyle yöre arasındaki nedensellik
Denetim biçimi — ayrıntılı açıklama ve örnek denetim tutanağı
Etiketleme ve kullanım usulleri
Başvuru ücreti ödendi belgesi

Dosyanın en zorlu kısmı coğrafi bağ delilleridir: ürünün ayırt edici özelliğinin yörenin toprağı, iklimi veya nesillerdir aktarılan üretim bilgisiyle ilişkisinin belgelenmesi gerekir. Tarihsel kayıtlar, akademik çalışmalar, analiz raporları ve yöre üreticilerinin beyanları bu bölümü oluşturur.

Yörenizin ürünü için yol haritası çıkaralım. Hangi türe uygun olduğunu, başvuru sahibinin kim olması gerektiğini ve teknik dosyada hangi belgelerin toplanacağını yazılı olarak paylaşıyoruz. Teklif isteyin.

Sıkça sorulan sorular

Kural olarak hayır. Başvuru hakkı üretici gruplarına, ürünle ilgili kamu kurum ve kuruluşlarına, kamu yararına çalışan veya üyelerinin ekonomik çıkarlarını koruyan dernek, vakıf ve kooperatiflere tanınmıştır. Tek üretici ancak ürünün tek kaynaktan geldiğini ispatlayabiliyorsa başvurabilir. Tescil, başvurana tekel hakkı değil, şartlara uyan tüm üreticilerin kullanabileceği ortak bir koruma sağlar.

Menşe adında üretim, işleme ve diğer işlemlerin tamamı belirlenen coğrafi alanda yapılır ve ürün o alanın dışında üretilemez. Mahreç işaretinde bu işlemlerden en az birinin alanda yapılması yeterlidir; hammadde başka yerden gelebilir.

Coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı tescilinde markadaki gibi süreli bir koruma ve yenileme usulü yoktur; koruma süresizdir. Bunun yerine tescil ettirenin sürekli bir denetim yükümlülüğü bulunur ve denetim raporları yılda bir Kuruma sunulur.

Başvurunun Bültende yayımlanmasından itibaren üç aydır. Bu süre içinde üçüncü kişiler ve önceki tarihli hak sahipleri gerekçelerini yazılı olarak sunarak itiraz edebilir. İtiraz gelmezse ve tescil ücreti bildirimden itibaren iki ay içinde ödenirse başvuru tescil edilir.

Coğrafi işaretler bakımından amblemin kullanılması zorunludur; kullanım hakkına sahip olanlar işareti amblemle birlikte ürün veya ambalaj üzerinde kullanır. Geleneksel ürün adında ise amblemsiz kullanım kanun hükümlerine tabi değildir, yani tescilin sağladığı korumadan yararlanılamaz.

Ad, menşe adı veya mahreç işareti kapsamına girmiyorsa ve ilgili piyasada ürünü tarif etmek için en az otuz yıldır kullanılıyorsa geleneksel ürün adı olarak tescil edilebilir. Ayrıca ürünün geleneksel üretim veya işleme yönteminden ya da geleneksel hammaddeden üretilmiş olması gerekir.

Yörenizin ürünü başkasının adına tescil edilmeden harekete geçin

Coğrafi işaret başvurusunda en kritik karar, doğru başvuru sahibinin belirlenmesidir. Ücretsiz ön değerlendirmeyle ürününüzün hangi türe uygun olduğunu ve dosyada hangi belgelerin toplanacağını birlikte tespit edelim.

Ücretsiz Ön Değerlendirme

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olaya ilişkin hukuki görüş veya taahhüt niteliği taşımaz. Süreler ve ücretler TÜRKPATENT'in güncel tarifesine ve başvurunun kapsamına göre değişir. Bize ulaşarak durumunuza özel değerlendirme alabilirsiniz.