Bir ürünü rakiplerinden ayıran şey çoğu zaman teknik özelliği değil, görünüşüdür. Bir koltuğun hat yapısı, bir ambalajın formu, bir armatürün silueti — bunların hepsi emek ve maliyet gerektiren tasarım kararlarıdır ve hepsi kopyalanabilir.
Tasarım tescili, tam olarak bu görünümü koruma altına alır. Türkiye'de tescil edilen bir tasarım, sahibine o görünümü izinsiz kullananlara karşı doğrudan hukuki yaptırım hakkı verir.
Aşağıda tasarımın neyi koruduğunu, tescil için aranan iki şartı, başvuru sürecini ve çoğu üreticinin farkında olmadan kaçırdığı bir süreyi anlatıyoruz.
Tasarım tescili neyi korur?
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu tasarımı, ürünün tümünün veya bir parçasının çizgi, şekil, biçim, renk, doku, malzeme veya süslemesinden kaynaklanan görünümü olarak tanımlar. Korunan şey ürünün işlevi değil, göze hitap eden dış görünüşüdür.
Bu ayrım pratikte önemlidir, çünkü üç koruma türü sıkça karıştırılır:
| Koruma türü | Neyi korur? | Örnek |
|---|---|---|
| Tasarım tescili | Ürünün görünümü | Koltuğun formu ve hat yapısı |
| Patent / faydalı model | Teknik çözüm, işlev | Koltuğun katlanma mekanizması |
| Marka tescili | Ticari kaynak gösteren işaret | Koltuğun üzerindeki logo |
Üçü birbirini dışlamaz. Aynı ürün için hem tasarım hem marka hem de patent koruması alınabilir; her biri farklı bir saldırıya karşı savunma sağlar.
Tescil için aranan iki şart
Yenilik
Tasarımın aynısının, başvuru tarihinden önce dünyanın herhangi bir yerinde kamuya sunulmamış olması gerekir. Yalnızca küçük ayrıntılarda farklılık taşıyan tasarımlar da aynı kabul edilir.
Ayırt edici nitelik
Tasarımın bilgilenmiş kullanıcı üzerinde bıraktığı genel izlenim, daha önce kamuya sunulmuş tasarımların bıraktığı izlenimden belirgin biçimde farklı olmalıdır. Buradaki ölçüt sıradan tüketici değil; ilgili ürün grubunu tanıyan, piyasadaki alternatifleri bilen bir kullanıcıdır. Mobilya sektöründe bu, benzer ürünleri düzenli inceleyen bir alıcı anlamına gelir — dolayısıyla değerlendirme çıtası sanıldığından yüksektir.
Değerlendirmede tasarımcının seçenek özgürlüğü de dikkate alınır. Teknik zorunluluklar nedeniyle biçimin dar bir alanda şekillendiği ürünlerde küçük farklar ayırt edici sayılabilirken, serbestliğin yüksek olduğu ürünlerde daha belirgin bir farklılık aranır.
Ürününüzü zaten piyasaya sürdüyseniz: 12 aylık hoşgörü süresi
Uygulamada en sık karşılaştığımız durum şudur: üretici ürünü fuarda sergiler, kataloğa koyar veya sosyal medyada paylaşır; tescili aylar sonra düşünür. Bu noktada akla gelen soru, kendi paylaşımının tasarımın yeniliğini ortadan kaldırıp kaldırmadığıdır.
Kanun burada bir güvenlik payı tanır: tasarımcının kendisi veya izniyle üçüncü bir kişi tarafından yapılan kamuya sunma, başvuru tarihinden önceki on iki ay içinde gerçekleşmişse tasarımın yeniliğini ve ayırt edici niteliğini etkilemez.
Ancak bu süre bir kez işlemeye başladığında durmaz. On iki ay dolduktan sonra yapılacak başvuruda, kendi yaptığınız paylaşım size karşı bir yenilik engeli hâline gelir — tasarım artık kamuya sunulmuş sayılır ve tescil edilemez.
Sürenin başlangıcı ilk paylaşımdır. Fuar katılımı, katalog dağıtımı, bayi sunumu veya bir sosyal medya gönderisi — hangisi önce olduysa on iki ay o tarihten işler.
Ürününüz piyasada görünür hâle geldiyse bize ulaşın; sürenin ne kadarının kaldığını birlikte tespit edelim.
Başvuru nasıl yapılır?
Başvuru TÜRKPATENT'e yapılır ve dosyanın merkezinde görsel anlatım yer alır. Tasarım metinle değil, resim, çizim veya fotoğrafla tanımlanır.
- Görsel anlatımın hazırlanması. Ürünün korunmak istenen görünümünü eksiksiz gösteren görseller hazırlanır. Genellikle önden, arkadan, yandan, üstten ve perspektif görünüşler birlikte sunulur.
- Ürün adı ve sınıf belirlenmesi. Tasarımın uygulanacağı ürün, Locarno sınıflandırmasına göre belirtilir.
- Başvurunun yapılması. Başvuru sahibi ve tasarımcı bilgileriyle birlikte dosya Kuruma sunulur.
- İnceleme. Kurum başvuruyu şekli yönden ve yenilik bakımından inceler.
- Bültende yayım. Yayım tarihinden itibaren üç ay boyunca üçüncü kişiler itiraz edebilir.
- Tescil. İtiraz gelmez veya itirazlar reddedilirse tasarım tescil edilir ve belge düzenlenir.
Aynı Locarno sınıfına giren birden çok tasarım tek başvuruda toplanabilir. Bir oturma grubunun koltuk, berjer ve sehpa gibi parçalarını ayrı başvurularla değil çoklu başvuru ile korumak, hem maliyeti hem süreç yükünü belirgin biçimde azaltır.
Koruma kapsamını belirleyen şey görsellerdir. Eksik açıdan sunulan bir görsel setinde korunmayan bir yüzey kalabilir; gereğinden fazla ayrıntı içeren görseller ise koruma kapsamını daraltarak küçük değişikliklerle yapılan taklitleri serbest bırakabilir.
Görsel setinin ve çoklu başvuru kurgusunun hazırlanmasını vekil kadromuza bırakabilirsiniz.
Koruma süresi ve yenileme
Tescilli tasarımın koruma süresi başvuru tarihinden itibaren beş yıldır. Bu süre beşer yıllık dönemler hâlinde yenilenerek toplam yirmi beş yıla kadar uzatılabilir.
| Konu | Süre |
|---|---|
| Kamuya sunma hoşgörü süresi | Başvurudan önceki 12 ay |
| Yayıma itiraz süresi | Bültende yayımdan itibaren 3 ay |
| İlk koruma süresi | Başvuru tarihinden itibaren 5 yıl |
| Azami koruma süresi | 5'er yıllık yenilemelerle 25 yıl |
| Tescilsiz tasarım koruması | İlk kamuya sunumdan itibaren 3 yıl |
Yenileme yapılmazsa koruma sona erer ve tasarım herkesin kullanımına açılır. Uzun ömürlü ürünlerde yenileme takviminin takip edilmesi, tescilin kendisi kadar önemlidir.
Tescil ettirmezseniz ne olur?
Tescilsiz tasarımlar tamamen korumasız değildir; ilk kamuya sunum tarihinden itibaren üç yıl süreyle koruma sağlanır. Ancak bu koruma yalnızca kopyalamaya karşıdır ve kapsamı dardır.
- Tasarımın size ait olduğunu ve ilk kez ne zaman kamuya sunulduğunu ispat yükü sizdedir
- Karşı tarafın tasarımı kopyaladığını ayrıca ortaya koymanız gerekir
- Bağımsız olarak aynı tasarıma ulaşan bir üreticiye karşı hak ileri sürülemez
- Koruma üç yılda sona erer ve uzatılamaz
Tescilli tasarımda ise elinizde tarih ve kapsamı Kurum kayıtlarıyla sabit bir belge bulunur; kopyalandığını ayrıca ispat etmeniz gerekmez.
Taklit ürünle karşılaştığınızda fark burada ortaya çıkar. Tescil belgesi olan bir üretici doğrudan ihtarname gönderip tedbir talep edebilirken, tescilsiz hak sahibi önce tasarımın kendisine ait olduğunu ve kopyalandığını ispatlamak zorunda kalır.
Taklit ürünle karşılaştıysanız durumu birlikte değerlendirelim.
Sıkça sorulan sorular
Tasarımınızı koruma altına alalım
Ürününüz piyasaya çıktıysa on iki aylık süre işlemeye başlamıştır. Görsel setinin hazırlanmasından tescil belgesine kadar tüm süreci vekil kadromuz yürütsün.
Ücretsiz Ön DeğerlendirmeBu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olaya ilişkin hukuki görüş veya taahhüt niteliği taşımaz. Süreçler başvurunun içeriğine ve TÜRKPATENT'in değerlendirmesine göre değişebilir. Bize ulaşarak durumunuza özel değerlendirme alabilirsiniz.