Marka, üzerinde mülkiyet kurulabilen bir maldır: satılabilir, miras yoluyla geçebilir, kiralanabilir, rehnedilebilir ve haczedilebilir. Şirket satışlarında, ortaklıkların ayrılmasında ve markanın tek başına devredildiği anlaşmalarda hep aynı soru soruluyor: sözleşme imzalamak yeterli mi?
Kısa cevap hayır. Kanun devir için birbirinden bağımsız iki şart koyuyor — biri sözleşmenin geçerliliğiyle, öteki devrin üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesiyle ilgili. Aşağıda ikisini de, kısmi devri, ortaklı markalardaki önalım hakkını ve devirle lisans arasındaki farkı ele alıyoruz.
Marka devri nedir, neleri kapsar?
Sınai Mülkiyet Kanunu, sınai mülkiyet haklarının hangi hukuki işlemlere konu olabileceğini tek bir fıkrada sayar: devir, miras yoluyla intikal, lisans, rehin, teminat gösterme ve haciz. Kanun ayrıca bu işlemlerin işletmeden bağımsız olarak yapılabileceğini söyler; yani markayı devretmek için işletmeyi de devretmek gerekmez.
Önemli bir istisna var ve çoğu kaynak bunu atlar: aynı fıkra coğrafi işaret ve geleneksel ürün adı hakkının devredilemeyeceğini açıkça yazar. Bu haklar bir kişiye değil, şartları taşıyan tüm üreticilere açık bir kullanım düzeni kurar; coğrafi işaretin kime hangi hakkı verdiğini ayrı bir yazıda anlattık.
Birinci şart: devir sözleşmesi noter onaylı olmalı
“Hukuki işlemler, yazılı şekle tabidir. Devir sözleşmelerinin geçerliliği, ancak noter tarafından onaylanmış şekilde yapılmış olmalarına bağlıdır.”
Bu bir usul inceliği değil, geçerlilik şartıdır. Noter onayı taşımayan bir devir sözleşmesi taraflar arasında dahi hüküm doğurmaz; ortada hukuken devir yoktur. İki tarafın imzaladığı adi yazılı bir sözleşme, ne kadar ayrıntılı yazılmış olursa olsun bu eksikliği kapatmaz.
Uygulamada en sık karşılaşılan tablo şudur: taraflar yıllar önce bir devir sözleşmesi imzalamıştır, marka fiilen el değiştirmiştir, ama sicilde hâlâ eski sahip görünmektedir. Bu dosyalar genellikle marka satılmak istendiğinde ya da bir ihlale müdahale edilmek istendiğinde patlar.
İkinci şart: devrin sicile kaydedilmesi
“Hukuki işlemler taraflardan birinin talebi, ücretin ödenmesi ve yönetmelikle belirlenen diğer şartların yerine getirilmesi hâlinde sicile kaydedilir ve Bültende yayımlanır. (…) sicile kaydedilmeyen hukuki işlemlerden doğan haklar iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.”
Bu fıkra devir işlemlerinin en pahalı hatasını tarif eder. Noter onaylı sözleşme devri taraflar arasında geçerli kılar; ancak sicile kaydedilmediği sürece dışarıya karşı marka hâlâ eski sahibindir. Somut sonuçları:
- Markanızı taklit eden birine karşı işlem başlatamazsınız; sicil sizi hak sahibi göstermez. İhlale karşı izlenecek yolların hepsi sicildeki kayda dayanır.
- Pazaryerlerine marka şikâyeti yapamazsınız; hepsi tescil belgesindeki hak sahibi ile şikâyetçinin aynı kişi olmasını arar.
- Yenileme, adres değişikliği gibi işlemleri yapamazsınız; Kurum sicildeki sahibi muhatap alır.
- Eski sahip markayı iyiniyetli bir üçüncü kişiye bir kez daha satarsa, sicile önce kaydedilen devir üstün gelir.
Elinizde noter onaylı bir devir sözleşmesi var ama sicilde eski sahip mi görünüyor? Bu, sonradan düzeltilebilen ama bekledikçe riski büyüyen bir durumdur. Sicil kaydınızı kontrol edelim ve devir talebini gecikmeden dosyalayalım.
Devir kaydı için gereken belgeler ve süre
Uygulama Yönetmeliği devir talebinde sunulacakları tek tek sayar: talep formu, ücretin ödendiğini gösterir bilgi ve devre konu marka tescil numarası ile marka adının yer aldığı devir sözleşmesi. Sözleşme yabancı dildeyse yeminli tercüman tarafından onaylanmış Türkçe tercümesi de gerekir.
Süreye gelince: TÜRKPATENT'in Hizmet Standartları Tablosu devir dâhil tüm hukuki işlemlerin sicile kaydını tek bir satırda toplar ve bu hizmeti 15 gün ile 60 gün arasında tamamlamayı taahhüt eder. Bu sürelerin nereden geldiğini ve aşılırsa ne yapılabileceğini süreler yazısında ayrıntılı anlattık.
Şirket birleşmesi, bölünmesi, ayni sermaye konulması veya ticari işletmenin devralınması gibi yapısal değişiklikler sonucu hak sahipliği değişiyorsa da kayıt gerekir. Bu dosyalarda devir sözleşmesi yerine yapısal değişikliği gösteren belgeler sunulur — ve bu, şirket satın alımlarında en sık atlanan adımdır.
Sözleşmedeki tek bir eksik talebi geri çevirtir: marka tescil numarası ve marka adı bulunmak zorundadır, kısmi devirde sınıf numaraları da yazılmalıdır. Noterde imzalamadan önce metni gözden geçirmek, sonradan yeniden noter masrafı ödemekten ucuzdur.
Kısmi devir: markanın bazı sınıflarını devretmek
Marka bir bütün olarak devredilmek zorunda değildir. Kanun bunu açıkça düzenler: “Marka, tescil edildiği mal veya hizmetlerin tümü veya bir kısmı için devredilebilir.” Bir gıda markasının restoran hizmetlerini elinde tutup ambalajlı ürün sınıflarını devretmesi mümkündür.
Kısmi devirde iki teknik nokta önemlidir. Birincisi, devredilen mal veya hizmetlerin ve sınıf numaralarının devir sözleşmesinde tek tek belirtilmesi zorunludur; “gıda ile ilgili sınıflar” gibi bir ifade yeterli olmaz. İkincisi, kısmi devirde devralan adına yeni bir tescil numarasıyla yeni bir dosya açılır ve yeni bir tescil belgesi düzenlenir.
Buradaki en önemli ayrıntı korumanın kendisidir: yönetmelik, kısmen devredilen haklar için korumanın başladığı tarih ile koruma süresinin değişmeyeceğini söyler. Yani devralan sıfırdan bir başvuru yapmış olmaz; markanın ilk başvuru tarihinden gelen önceliği devralır. Kısmi devrin yeni başvuruya kıyasla asıl değeri budur.
Kısmi devirde sınıf listesini yanlış yazmak, devri eksik bırakır. Hangi mal ve hizmetin hangi sınıfta olduğunu sınıf robotumuzdan ücretsiz görebilirsiniz; sözleşme metnini kurmadan önce bu listenin doğru olması gerekir. Devir kapsamını birlikte belirleyelim.
Marka birden çok kişiye aitse: önalım hakkı
Markanın birden fazla sahibi varsa, paydaşlardan biri payını üçüncü bir kişiye satmak istediğinde diğer paydaşların önalım hakkı vardır. Yapılan satış, alıcı veya satıcı tarafından diğer paydaşlara bildirilir.
Bu hak süresizce beklemez. Kanun iki ayrı süre koyar: önalım hakkı, satışın hak sahibine bildirildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde satışın üzerinden iki yıl geçmekle düşer. Taraflar anlaşamazsa hak, alıcıya karşı dava açılarak kullanılır. Cebri artırmayla satışlarda ise önalım hakkı kullanılamaz.
Ortaklı markalarda bu düzenleme iki yönlü çalışır: pay satın alacaksanız diğer paydaşların bilgilendirilip bilgilendirilmediği, payınızı satacaksanız bildirimin usulüne uygun yapılması belirleyicidir.
Devir mi, lisans mı?
Devir markanın mülkiyetini geçirir; lisans yalnızca kullanma izni verir. Marka sahibi kalmaya devam edip başkasının kullanmasına izin vermek istiyorsanız aradığınız işlem devir değil lisanstır. Franchise ilişkilerinin hukuki iskeleti de budur.
| Devir | Lisans | |
|---|---|---|
| Mülkiyet | Devralana geçer | Marka sahibinde kalır |
| Şekil şartı | Noter onayı zorunlu | Yazılı şekil yeterli |
| Süre | Süresiz | Sözleşmede belirlenir |
| Kapsam | Tamamı veya bir kısmı | Tamamı veya bir kısmı |
| Sicile kayıt | Her ikisinde de gerekir; kaydedilmezse iyiniyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez | |
Lisans sözleşmelerinde en çok gözden kaçan iki kural şunlardır: sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa lisans inhisari değildir — yani marka sahibi başkalarına da lisans verebilir ve markayı kendi de kullanabilir. Ayrıca aksi kararlaştırılmamışsa lisans sahibi alt lisans veremez. Kanun ayrıca lisans verene, lisans alanın ürettiği malın ya da sunduğu hizmetin kalitesini garanti altına alacak önlemleri alma yükümlülüğü getirir; markanızı kullandırırken kalite denetimi bir tercih değil, kanuni bir ödevdir.
Devirde en sık yapılan üç hata
- Sözleşmeyi noterde onaylatmamak. Geçerlilik şartıdır; adi yazılı sözleşme devri hiç doğurmaz.
- Sicile kaydı ihmal etmek. En sık hata budur. Marka fiilen el değiştirir, sicil yıllarca güncellenmez ve sorun ancak bir ihlal ya da ikinci bir satış çıktığında görülür.
- Devredilen markanın yenileme takvimini devralmamak. Koruma başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve devir bu takvimi sıfırlamaz. Devraldığınız markanın yenileme tarihini ücret robotumuzun yenileme sekmesinden hesaplayabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Devir sözleşmesi imzalandı, sicil bekliyor mu?
Sicile kaydedilmeyen devir, markanızı üçüncü kişilere karşı savunmanızı engeller. Kapsamı ve belgeleri birlikte kontrol edelim, devir talebini gecikmeden dosyalayalım.
Ücretsiz Ön DeğerlendirmeBu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olaya ilişkin hukuki görüş veya taahhüt niteliği taşımaz. Süreçler başvurunun içeriğine ve TÜRKPATENT'in değerlendirmesine göre değişebilir. Bize ulaşarak durumunuza özel değerlendirme alabilirsiniz.